Liderzy ruchu Open Access, którzy dekadę temu opracowali rekomendacje Budapesztańskiej Inicjatywy Open Access, opublikowali w dziesiątą rocznicę nowy zestaw rekomendacji (dostępne jest też ich polskie tłumaczenie). Powstały one w odpowiedzi na rosnącą potrzebę zapewnienia każdej osobie posiadającej komputer i połączenie z internetem swobodnego i darmowego dostępu do badań naukowych. Otwartość może zapewnić rewolucję w nauce i medycynie.

Nowe wytyczne zostały opracowane przez osoby, które przez ostatnie 10 lat pracowały nad stworzeniem wszystkim zainteresowanym nieograniczonego, darmowego dostępu do badań naukowych finansowanych w dużej mierze ze środków publicznych. Powszechny dostęp do badań – darmowy i bez ograniczeń związanych z prawem autorskim i warunkami licencyjnymi  – przyspieszy rozwój nauki i pozwoli autorom publikacji dotrzeć do większej liczby czytelników.

Argumentem przemawiającym za usunięciem tak wielu ograniczeń, jak tylko jest to możliwe, jest dzielenie się wiedzą oraz rozwój nauki. Wiedza w teorii zawsze była dobrem publicznym. Open Access sprawia, że staje się taką w praktyce”

twierdzi profesor Peter Suber, dyrektor OA Project na Harvard University oraz pracownik naukowy w SPARC (The Scholarly Publishing and Academic Resources Coalition).

Wśród zaleceń znalazły się dalszy rozwój i wdrażanie strategii OA w instytucjach szkolnictwa wyższego oraz w organizacjach finansujących badania. Otwarte licencje dla prac naukowych, rozwój infrastruktury takiej jak repozytoria OA, opracowanie standardów profesjonalnego publikowania w otwartym dostępie – wszystko to znajduje się w opublikowanym dokumencie. Rekomendacje określają również nowy cel, jakim jest wprowadzanie otwartego dostępu jako domyślnego sposobu rozpowszechniania recenzowanych publikacji naukowych z każdej dziedziny w każdym kraju w ciągu następnych 10 lat.

Wiedza i prowadzenie badań są finansowane z publicznych pieniędzy, ponieważ społeczeństwo wierzy, że stanowi to gwarancję lepszej ochrony zdrowia i środowiska, a także rozwoju kulturalnego w przyszłości

powiedziała Heather Joseph, dyrektor wykonawczy SPARC.

Wszystko, co maksymalizuje celowość i skuteczność badań naukowych, przynosi korzyści każdemu z nas. OA jest w tych poszukiwaniach bardzo ważnym narzędziem. Nowe rekomendacje ugruntują zmiany w komunikacji naukowej, jakie dokonają się w ciągu najbliższej dekady.

Szczególnie cieszą nas rekomendacje dotyczące otwartego licencjonowania publikacji naukowych, wdrażające ideę tak zwanego „mocnego Otwartego Dostępu”, nazywanego też „libre Open Access”. O ile podstawowy model OA zakłada po prostu udostępnienie w internecie, to uzupełnienie tego o mechanizmy znoszące ograniczenia prawne jest ważnym elementem standardu otwartości, który należy promować w nauce.

Rekomendacje BOAI10 to kolejny istotny dokument, po komunikacji Komisji Europejskiej „W kierunku lepszego dostępu do informacji naukowej” postulujący większą otwartość w odniesieniu do zasobów naukowych. Mamy nadzieję, że polskie środowisko naukowe, instytucje badawcze i akademickie oraz Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego zdecydują się wprowadzić te rekomendacje w życie w Polsce.

fot. BOAI, CC BY